ก็ไม่ได้เชื่อทั้งหมดหรอก... แต่ทำไมเรายังดูดวง?

‍

“ก็ไม่ได้เชื่อหรอก อ่านขำ ๆ”

แต่พอเพื่อนส่งดวงรายสัปดาห์เข้ามาในกลุ่มไลน์ เราก็กดเปิดอ่านอยู่ดี อ่านแล้วบางข้อก็ผ่านไป บางข้อก็อยากส่งให้เพื่อนดู และบางประโยคกลับทำให้หยุดคิดว่า ทำไมเหมือนกำลังพูดถึงเราอยู่พอดี

โดยเฉพาะคำถามที่ยังหาคำตอบไม่ได้

จะเปลี่ยนงานดีไหม?

โปรเจกต์ใหม่จะไปรอดหรือเปล่า?

ปีหน้าชีวิตจะเป็นอย่างไร?

สิ่งที่ทำให้เราเปิดอ่านจึงน่าสงสัยพอ ๆ กับคำทำนาย คนสนใจดูดวงเพราะอยากรู้อนาคต เพราะความสนุก หรือเพราะอยากเข้าใจสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นกับตัวเอง?

‍

เปิดอ่านคำทำนาย ไม่ได้แปลว่ายกชีวิตให้ดวงตัดสิน

Pew Research Center สำรวจผู้ใหญ่ชาวอเมริกัน 9,593 คนในเดือนตุลาคมปี 2024 และเผยแพร่ผลในเดือนพฤษภาคปี 2025 พบว่ากลุ่มตัวอย่าง 30% ปรึกษาหมอดูหรืออ่านคำทำนายตามราศี ไพ่ทาโรต์ หรือศาสตร์คำทำนายอย่างใดอย่างหนึ่ง อย่างน้อยปีละครั้ง

แต่เมื่อถามถึงเหตุผล 20% ระบุว่าทำกิจกรรมเหล่านี้เพื่อความสนุกเป็นหลัก และ 10% ทำเพราะเชื่อว่าได้มุมมองที่เป็นประโยชน์ ขณะที่มีเพียง 1% บอกว่าพึ่งพาสิ่งเหล่านี้อย่างมากเมื่อตัดสินใจเรื่องสำคัญในชีวิต

ผลสำรวจยังพบอีกว่า มีผู้เชื่อว่าตำแหน่งของดวงดาวส่งผลต่อชีวิตได้จริงจำนวน 27% ไม่ได้แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญจาก 29% ในการสำรวจเมื่อปี 2017 แม้ว่าเรื่องดวงจะได้รับความสนใจในสื่อมากขึ้น

ข้อมูลนี้ช่วยให้เราเห็นว่า การดูดวง การเชื่อ และการใช้ตัดสินใจ เป็นคนละเรื่องกัน

คนที่ดูดวงจึงไม่ได้ต้องการสิ่งเดียวกันเสมอไป บางคนอยากสนุก บางคนอยากได้คำแนะนำ และบางคนอาจแค่อยากมีเรื่องคุยกับเพื่อน

‍

วันที่คำตอบยังมาไม่ถึง เรากำลังมองหาอะไร?

ลองนึกถึงช่วงที่องค์กรกำลังปรับโครงสร้าง เรารู้ว่างานของเราจะเปลี่ยนไปแน่นอน แต่ยังไม่รู้ว่าตำแหน่งของตัวเองจะเป็นอย่างไร หรือแม้แต่จะยังอยู่ไหม

ในสถานการณ์แบบนี้ คำถามว่า “ปีหน้าการงานจะดีไหม?” อาจมีทั้งความหวัง ความกลัว และความอยากเตรียมตัว เตรียม (หัว) ใจรวมอยู่ด้วย

Abhilasha Das และคณะ (2022) รวบรวมแนวคิดและงานเขียนเกี่ยวกับความเชื่อเรื่องโหราศาสตร์และการพยากรณ์ พบความเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย ทั้งวิธีคิด การยืนยันภาพชีวิตที่มีต่อตัวเอง และความเครียด

แต่ความสัมพันธ์นี้ไม่ได้แปลว่าคนเครียดทุกคนจะเชื่อเรื่องดวง หรือดูดวงแล้วความเครียดจะลดลงเสมอไป การเปิดอ่านและอ่านคำทำนายเป็นประจำสัมพันธ์กับความวิตกกังวลบางด้าน แต่การยอมรับคำทำนายไม่ได้สัมพันธ์โดยตรงกับความวิตกกังวลในงานนั้น (Gabriel Weimann, 1982)

กล่าวได้ว่า เหตุผลที่ทำให้เราอยากอ่าน ไม่ใช่อันเดียวกับเหตุผลที่ทำให้เราเชื่อ

สำหรับคนที่กำลังลังเล คำทำนายหนึ่งอาจทำหน้าที่เป็นจุดเริ่มต้นให้เรียบเรียงคำถามของตัวเอง เช่น ที่อยากย้ายงานนั้น เราอยากเติบโต อยากพัก หรืออยากออกจากปัญหาที่คุยกับใครไปก็ยังไม่แก้ไขเหมือนเดิม?

‍

ดูดวงแล้วรู้จักตัวเอง หรือรู้สึกว่ามีใครเข้าใจ?

จากผลสำรวจ The Harris Poll ในสหรัฐฯ เดือนมกราคม 2024 ซึ่งมีผู้ตอบ 2,069 คน พบว่า 58% ชอบเรื่องดวงเพราะความสนุกและความบันเทิง ขณะที่ 31% บอกว่าช่วยให้เข้าใจตัวเองดีขึ้น และ 30% มองว่าเป็นเครื่องมือทบทวนตัวเอง

ตอนเริ่มต้น คนเรารู้สึกสนุกกับการดูดวง แม้จะยังไม่ได้พิสูจน์ว่าการดูวงทำให้ความเข้าใจตัวเองนั้นถูกต้องหรือเพิ่มขึ้น เช่น ถ้าเราเห็นผลดวงว่า “คุณชอบทำงานอย่างอิสระ” อาจทำให้เราพยักหน้าทันที แต่ถ้าถามต่อว่าอิสระอย่างไร เราอาจจะพบว่า ก็ไม่ได้อยากทำงานคนเดียว เพียงแต่อยากมีเป้าหมายชัดเจน และได้รับความไว้ใจให้เลือกวิธีทำงานเองต่างหาก

สิ่งที่ทำให้เราได้รู้จักตนเองเพิ่มขึ้น จึงเกิดขึ้นระหว่างการนำผลดวงกลับมาใคร่ครวญต่อกับเอง

แต่ความรู้สึกว่า “ตรงมาก” ก็มีอีกแง่มุมหนึ่งให้พิจารณา

งานคลาสสิกของนักจิตวิทยา Bertram R. Forer (1949) ได้ให้นักศึกษาทำแบบทดสอบ ก่อนแจกคำบรรยายบุคลิกภาพที่ทำให้เข้าใจว่าเป็นผลเฉพาะบุคคล ทั้งที่ทุกคนได้รับข้อความเดียวกัน นักศึกษากลับให้คะแนนความตรงเฉลี่ย 4.26 จาก 5

ปรากฏการณ์นี้เรียกว่า Forer effect หรือ Barnum effect คือการที่เรารู้สึกว่าคำบรรยายกว้าง ๆ ตรงกับตัวเราเป็นพิเศษ ทั้งที่ใช้ได้กับคนจำนวนมาก

เช่น “คุณอยากให้คนอื่นยอมรับ แต่บางครั้งก็อยากเป็นตัวของตัวเองโดยไม่ต้องสนใจใคร”

เราอาจนึกถึงเหตุการณ์ที่เข้ากับข้อความได้ทันที ความรู้สึกว่า "มันตรงมาก" จึงเกิดขึ้นได้ แม้ข้อความจะไม่ได้เขียนจากข้อมูลเฉพาะของเรา

แล้วถ้าทดสอบด้วยข้อมูลจริงล่ะ?

Mohsen Joshanloo (2024) ใช้ข้อมูลจากคนอเมริกัน 12,791 คน ศึกษาราศีจากโหราศาสตร์ตะวันตกร่วมกับชีวิตความเป็นอยู่ของกลุ่มตัวอย่าง โดยให้ประเมินตัวเอง เช่น ความทุกข์ใจ ความไม่พอใจในงาน และความไม่พอใจด้านการเงิน ไม่พบความสัมพันธ์ของราศีกับชีวิตความเป็นอยู่ โดยราศีอธิบายความแตกต่างเหล่านี้ได้ไม่เกิน 0.3%

เน้นย้ำให้เราเห็นว่า การรู้สึกว่าข้อความมีความหมายกับเรา กับการทำนายผลลัพธ์ได้แม่นยำ ต้องใช้หลักฐานคนละอย่าง

‍

เรื่องดวงชวนให้ HR ต้องมองเห็นอะไรได้บ้าง?

เมื่อมองถึงเหตุผลที่คนมักจะดูดวง เราพบทั้งความสนุก ความสงสัย และความพยายามทำความเข้าใจช่วงชีวิตของตัวเอง ไม่ใช่แค่ว่าใครงมงาย หรือใครกำลังขาดที่พึ่ง

สำหรับ HR สิ่งที่สำคัญคือคำถามที่อยู่ในบทสนทนานั้นในระหว่างการดูดวง

ถ้าพนักงานสงสัยว่า “ปีหน้าจะได้เติบโตไหม?” องค์กรมีข้อมูลเส้นทางอาชีพให้เขาเห็นเพียงใด

ถ้าเขากังวลว่า “เราจะไหวกับงานใหม่หรือเปล่า?” มีใครช่วยทบทวนทักษะและสิ่งที่ต้องเตรียมได้บ้าง

การดูดวงของพนักงานช่วยให้องค์กรมีพื้นที่คุยเรื่องอนาคตการทำงานด้วยข้อมูลและประสบการณ์จริงควบคู่กันได้

ครั้งต่อไปที่มีคนส่งคำทำนายมาให้ เราอาจถามตัวเองได้ทั้งว่า “มันตรงไหม?” และ “ทำไมผลทำนายนี้ถึงทำให้เราหยุดอ่าน?”

บางทีเรื่องที่สำคัญอย่างแท้จริง อาจอยู่ที่คำตอบข้อหลังนี่เอง

‍

Source:

• Pew Research Center, “30% of Americans Consult Astrology, Tarot Cards or Fortune Tellers” (21 พฤษภาคม 2025; สำรวจ 21–27 ตุลาคม 2024): https://www.pewresearch.org/religion/2025/05/21/3-in-10-americans-consult-astrology-tarot-cards-or-fortune-tellers/ Pew Research Center
• Abhilasha Das และคณะ, “Fixating on the future: An overview of increased astrology use” (เผยแพร่ออนไลน์ 5 พฤษภาคม 2022; งานทบทวนขอบเขตงานวิจัย), International Journal of Social Psychiatry: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35510634/ PubMed
• Gabriel Weimann, “The Prophecy that Never Fails: On the Uses and Gratifications of Horoscope Reading” (1982), Sociological Inquiry, 52(4), 274–290; บทคัดย่อจาก University of Haifa: https://cris.haifa.ac.il/en/publications/the-prophecy-that-never-fails-on-the-uses-and-gratifications-of-h/ University of Haifa
• The Harris Poll, “According to Latest Harris Poll Research, Americans, Especially Millennials, Navigate Their Lives by the ‘Stars’” (18 เมษายน 2024; ข่าวเผยแพร่ผลสำรวจเดือนมกราคม 2024 ผ่าน PressRelease.com): https://news.pressrelease.com/news/according-to-latest-harris-poll-research-americans-especially-22240336 PressRelease.com
• Bertram R. Forer, “The Fallacy of Personal Validation: A Classroom Demonstration of Gullibility” (1949), Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118–123; ฉบับงานวิจัยผ่าน Astronomy: https://www.astronomy.com/wp-content/uploads/2024/01/Forer-fallacy-of-personal-validation-1949.pdf
• Mohsen Joshanloo, “The sun’s position at birth is unrelated to subjective well-being: Debunking astrological claims” (เผยแพร่ออนไลน์ 27 พฤษภาคม 2024), Kyklos, 77(4), 835–844: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/kykl.12395

‍