คนเราลืมเรื่องที่เรียนรู้มาได้ 70% ภายใน 24 ชั่วโมง... จริงหรือ?

‍

“คนเรามักลืม 70% ของสิ่งที่เรียน ภายใน 24 ชั่วโมง”

นี่เป็นตัวเลขที่วงการ Learning & Development พูดกันมานาน จนหลายคนแทบไม่ตั้งคำถามแล้วว่ามันมาจากไหน

เราเห็นมันอยู่บนกราฟ Forgetting Curve
เห็นมันในสไลด์เรื่องการทบทวนหลังเรียน
บางครั้งก็ถูกใช้เป็นเหตุผลว่า ทำไมองค์กรต้องจัดการเรียนรู้ซ้ำ ๆ

ทว่างานวิจัยไม่ได้บอกว่า คนทุกคนจะลืม 70% หลังผ่านไป 24 ชั่วโมง

และยิ่งไม่ได้บอกว่า พนักงานที่เดินออกจากห้องอบรมวันนี้ พรุ่งนี้จะเหลือความรู้ติดตัวอยู่แค่ 30%
‍

ตัวเลข 70% มาจากไหน?

ถ้าย้อนกลับไปหาต้นทางของ Forgetting Curve เราจะเจอชื่อของ Hermann Ebbinghaus นักจิตวิทยาชาวเยอรมัน ซึ่งศึกษาความจำมาตั้งแต่ช่วงปลายศตวรรษที่ 19

Ebbinghaus สร้างพยางค์ที่ไม่มีความหมายขึ้นมาประมาณ 2,300 พยางค์ เช่น WID, ZOF แล้วพยายามจำมันทีละชุด ผู้เข้าร่วมการทดลองหลักก็คือ...ตัวเขาเอง

เขาใช้คำไร้ความหมาย เพราะต้องการตัดสิ่งรบกวนออกให้มากที่สุด

ถ้าให้จำคำว่า “บ้าน” เราอาจนึกถึงบ้านตัวเอง พ่อแม่ หรือเหตุการณ์บางอย่าง ความหมายเหล่านั้นช่วยให้จำง่ายขึ้น

แต่คำศัพท์อย่าง WID หรือ ZOF แทบไม่มีอะไรให้นึกถึง เขาจึงมองเห็นการทำงานของความจำได้ชัดขึ้น

แต่ Ebbinghaus ไม่ได้กำลังศึกษาพนักงานที่เข้า Training และเขาก็ไม่ได้สรุปเป็นกฎว่า

“มนุษย์จะลืม 70% ของสิ่งที่เรียนภายใน 24 ชั่วโมง”
‍

ที่สำคัญกว่านั้น เขาไม่ได้วัดความจำแบบที่เรามักเข้าใจ

การทดลองจำนวนมากของ Ebbinghaus ใช้วิธีที่เรียกว่า Savings Method

ซึ่งมีหลักการง่าย ๆ ว่า สมมติวันนี้เราต้องท่องอยู่ 10 นาทีถึงจะจำได้ ผ่านไปช่วงหนึ่ง กลับมาเรียนเรื่องเดิมอีกครั้ง คราวนี้ใช้แค่ 6 นาที แปลว่าเราไม่ได้ลืมทั้งหมด ถึงจะพูดสิ่งที่เคยเรียนออกมาไม่ได้ทุกคำ แต่สมองยังเก็บอะไรบางอย่างไว้ ทำให้เรียนซ้ำได้เร็วกว่าเดิม

นี่คือสิ่งที่ Ebbinghaus พยายามวัด ดังนั้จึงไม่เหมือนกับการถามว่า “ผ่านไปหนึ่งวัน คุณยังจำเนื้อหาได้กี่เปอร์เซ็นต์?”

จากงานทดลองเรื่องความจำของคนหนึ่งคน กับพยางค์ที่ไม่มีความหมาย เมื่อเดินทางผ่านการเล่าต่อกันมานานกว่าร้อยปี กลับค่อยๆ กลายเป็นประโยคที่ฟังดูแม่นยำมากว่า คนลืม 70% ของสิ่งที่เรียนภายใน 24 ชั่วโมง ทั้งที่งานต้นทางไม่ได้พูดแบบนั้น

‍

จริงๆ แล้วคนเรามักจะลืมในสัดส่วนเท่าไรกันแน่?

Will Thalheimer จาก Work-Learning Research เคยลองกลับไปดูงานวิจัยเกี่ยวกับการเรียนรู้และความจำ 14 บทความ รวม 69 เงื่อนไขการทดลอง และผู้เรียนมากกว่า 1,000 คน

ถ้ามนุษย์มี Forgetting Rate ที่ค่อนข้างตายตัว ตัวเลขที่ออกมาก็ควรจะอยู่ใกล้ๆ กัน แต่ผลกลับกระจายตั้งแต่ ลืม 0% ไปจนถึง 94%

‍บางเงื่อนไขยิ่งน่าสนใจ เพราะเมื่อเวลาผ่านไป ผู้เรียนกลับทำคะแนนในการทดสอบครั้งหลัง ดีขึ้น กว่าครั้งแรกด้วยซ้ำ

แม้แต่เมื่อดูช่วงเวลาใกล้เคียงกัน เช่น หลังเรียนไปประมาณ 3 วันถึง 1 สัปดาห์ อัตราการลืมก็ยังมีตั้งแต่ประมาณ 2% ไปจนถึง 89%

‍

Thalheimer เองก็ระวังไม่ให้เราเอาตัวเลขชุดใหม่ไปสร้างเป็น “กฎ” อีกชุดหนึ่ง งาน 14 ชิ้นที่เขารวบรวมไม่ได้เป็นตัวแทนของการเรียนรู้ทั้งหมดของมนุษย์ ดังนั้น 0–94% ก็ไม่ใช่สูตรใหม่ที่ควรเอาไปแทน 70% ประเด็นสำคัญกว่านั้นคือ เราอาจไม่มีเปอร์เซ็นต์เดียวที่ตอบได้ว่า “คนเราลืมเร็วแค่ไหน”

เพราะมันขึ้นอยู่กับหลายอย่างมาก

เรียนอะไร
รู้อะไรมาก่อน
เรียนอย่างไร
ได้กลับไปใช้หรือไม่
และหลังจากนั้นถูกขอให้ “จำ” แบบไหน

‍

บางทีเรากำลังถามผิดคำถาม

ถ้าเป็นแบบนั้น คำถามของ L&D อาจไม่ควรหยุดอยู่ที่ “ผ่านไป 24 ชั่วโมง พนักงานลืมไปกี่เปอร์เซ็นต์?” เพราะต่อให้เราตอบคำถามนี้ได้ ก็ยังไม่ได้ตอบเรื่องที่องค์กรอยากรู้ที่สุดอยู่ดี

สิ่งที่เรียนไป ทำให้เขาทำงานต่างจากเดิมหรือเปล่า?

พนักงานอาจจำชื่อ Framework ไม่ได้ แต่ใช้วิธีคิดนั้นแก้ปัญหาได้

อาจจำ Bullet Point บนสไลด์ไม่ได้ แต่รับมือกับสถานการณ์จริงได้ดีขึ้น

ในทางกลับกัน เขาอาจทำ Post-test ได้เต็ม จำเนื้อหาได้ทุกข้อ ตอบแบบประเมินว่าหลักสูตรดีมาก แล้วกลับไปทำงานเหมือนเดิมทุกอย่าง

ถ้าเป็นแบบนั้น... เรายังเรียกว่าการเรียนรู้สำเร็จได้ไหม?

‍

การเรียนอาจไม่ได้จบตอนออกจากห้อง

พอเปลี่ยนคำถาม ภาพของ Training ก็เริ่มเปลี่ยนตาม เพราะสิ่งที่เกิดขึ้นหลังเรียน อาจสำคัญพอๆ กับสิ่งที่เกิดขึ้นในห้องเรียน

งานวิจัยด้านการเรียนรู้พบว่า การพยายาม ดึงสิ่งที่เรียนออกมาจากความจำ หรือ Retrieval Practice ช่วยให้ความรู้ติดอยู่ได้นานขึ้น แทนที่จะอัดเนื้อหาทุกอย่างไว้ในครั้งเดียว การกลับมาเรียนหรือฝึกเป็นช่วง ๆ หรือ Spacing ก็ช่วยเรื่องการเรียนรู้ระยะยาวได้

แปลว่า Learning Journey อาจไม่ควรมีหน้าตาแบบนี้อีกต่อไป

เรียน → ทำ Post-test → ประเมินหลักสูตร → จบ

แต่ควรเป็น

เรียน → ลองใช้ → นึกกลับมา → ได้ Feedback → ลองใหม่

ช่วงเวลาที่สำคัญที่สุดของการเรียนรู้ ไม่ใช่ตอนที่วิทยากรกำลังพูดอยู่หน้าห้อง แต่เป็น วันถัดมา ตอนที่พนักงานนั่งอยู่หน้าโต๊ะทำงาน แล้วต้องหยิบสิ่งที่เพิ่งเรียนมาใช้กับปัญหาจริงเป็นครั้งแรก

‍

อย่าออกแบบแค่ “วันอบรม”

ถ้าเป้าหมายคือให้คนทำงานได้ดีขึ้น การออกแบบ Learning จึงไม่ควรจบอยู่ที่ Agenda ว่าวันอบรมจะมีกี่ Session แต่ต้องมองต่อไปถึงสิ่งที่เกิดขึ้น ก่อน ระหว่าง และหลังวันนั้น

หลังเรียนหนึ่งสัปดาห์ มีโจทย์ให้ลองใช้หรือยัง?

หัวหน้ารู้ไหมว่าลูกน้องเพิ่งเรียนอะไรมา และควรช่วยให้เขาได้ลองใช้อย่างไร?

มีจังหวะให้พนักงานนึกสิ่งที่เรียนกลับมาใช้ หรือทุกอย่างถูกเก็บไว้ในไฟล์สไลด์ที่อาจไม่เปิดอีกเลย?

ที่สำคัญที่สุดองค์กรกำลังวัดว่า “เขาจำได้ไหม?” หรือกำลังวัดว่า “เขาเอาไปใช้ได้ไหม?”

สองคำถามนี้ฟังดูใกล้กันมาก แต่พาเราไปออกแบบ Learning คนละแบบ

‍

ปัญหาของ Learning ไม่ใช่ว่า คนลืมเร็วเกินไป แต่เราออกแบบการเรียนรู้ให้จบเร็วเกินไป

‍

Sources

Will Thalheimer, How Much Do People Forget?, Work-Learning Research
https://www.worklearning.com/wp-content/uploads/2017/10/How-much-do-people-forget-v12-14-2010.pdf

Hermann Ebbinghaus, Memory: A Contribution to Experimental Psychology (1885/1913), Classics in the History of Psychology, York University
https://psychclassics.yorku.ca/Ebbinghaus/index.htm

Carpenter, Pan & Butler (2022), The science of effective learning with spacing and retrieval practice, Nature Reviews Psychology
https://www.nature.com/articles/s44159-022-00089-1

McDermott (2021), Practicing Retrieval Facilitates Learning, Annual Review of Psychology
https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010419-051019

Latimier, Peyre & Ramus (2021), A Meta-Analytic Review of the Benefit of Spacing out Retrieval Practice Episodes on Retention, Educational Psychology Review
https://eric.ed.gov/?id=EJ1310148